होता जिवा म्हणून वाचला शिवा
आपण सर्वांनी "होता जिवा म्हणून वाचला शिवा" ही म्हण ऐकली असेलच. मराठी स्वराज्याचे राजे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी बऱ्याच मावळ्यांना सोबत घेऊन हे स्वराज फुलवले, मोठे केले वाढवले असे आपण ऐकतो. वेळी मावळ्यांमध्ये सर्वच मावळे महाराजांना एकनिष्ठ होते. त्यामधलाच एक मावळा म्हणजे जिवाजी महाले. प्रतापगड्याच्या पायाथ्याशी शिवाजी महाराज आणि अफजल खान यांची भेट निश्चित झाली. भेटी दरम्यान खानाने जी गद्दारी केली त्याला अद्दल घडावी म्हणून महाराज सुरवातीपासून जी तयारी करून आले होते, त्यातून त्यांनी खानाचा अगदी वाघ नख्यांनी कोथला बाहेर काढला होता.
आपल्या मालकाला मारल्यावर संयद बंडा शिवाजी महाराजांवर धावून गेला होता. महाराजांवर त्याची तलवार वार करणार इतक्यात जिवा महाला हा अवघ्या पंचवीस वर्षांचा मावळा आपला दांडपट्टा टाकतो. जिवा महाले दांडपट्टा चालविण्यात एकदम तरबेज होता. त्याने आपल्या दांडपट्टाने संयद बंडा ला आडवे केले होते.
संयद बंडा हे त्यावेळी महाराजांचे अंगरक्षक म्हणून कार्यरत होते. संयद बंडाला मारून त्यांनी जी बाजी मारली होती त्यातून महाराजांचा जीव वाचला होता.
जिवा महाला हे न्हावी समाजातील. त्यांच्या वडिलांनी शिवाजी महाराज यांच्या वडिलांकडे सेवा दिली. युद्धात स्वतःचा पाय देखील गमावला. जिवा महाला यांच्या कर्तृत्वामुळे त्यांनी स्वराज्याची भगवी ज्योत अखंड ठेवली. आणि म्हणूनच म्हणतात ' होता जिवा म्हणून वाचला शिवा'
आज त्या जिवाजी महाले यांची जयंती. त्यांना त्रिवार अभिवादन.
